Het Grote Ergonomie Debat van K&E

Werkomgeving, beschikbare producten en werkdruk; het is maar een kleine greep uit de factoren die invloed hebben op de gezondheid van medewerkers. De aandacht voor fitte en gezonde medewerkers neemt zeker toe. Maar bij wie ligt de verantwoordelijkheid? In het vakblad Kantoor & Efficiency, uitgave februari, spreken zeven professionals met elkaar over dit belangrijke onderwerp in “Het grote Ergonomie debat”. Bas van der Doelen, ergonoom bij BMA Ergonomics, is een van deze specialisten. Hij geeft aan dat de interactie met de gebruiker van de producten steeds belangrijker wordt.

‘Holistische kijk op werkplek is belangrijk’

Wat zijn de laatste ontwikkelingen in de wereld van ergonomie? K&E bracht zeven toonaangevende professionals bij elkaar om te praten over dit belangrijke onderwerp en bracht de discussie op gang. “Het belang van ergonomie dringt maar lastig door.”

Het grote ergonomie debat, de deelnemers

Waar staat ergonomie anno 2016 binnen Nederlandse organisaties? Dat was de openingsvraag die discussielei¬der Joost Heessels de panelleden van het Grote Ergonomie Debat voorlegde. De interactie met de gebruiker van producten wordt steeds belangrijker, stelt Bas van der Doelen, register-ergonoom bij BMA Ergonomics, fabri¬kant van ergonomische bureaustoelen. “We zoeken naar manieren om het product zelf feedback te laten geven over het gebruik. Zodat mensen gezonder en optimaler werken. We realiseren ons dat een stoel een middel is in een werkomgeving. Ergonomie kan niet opgehangen worden aan één product.” Bedrijfsfysiotherapeut Paul Hoevenaars ziet vanuit HRM de aandacht voor gezond¬heid en fitheid van medewerkers toenemen: “Er komen Health & Safety Officers in organisaties, die gezondheids¬programma’s uitrollen met als doel medewerkers zowel mentaal als fysiek fit te houden. Hoe fitter iemand is, hoe beter iemand slaapt, hoe beter de werkomgeving, hoe prettiger mensen het vinden ergens te werken.” Toch dringt het belang van ergonomie nog lang niet overal voldoende door. Hoevenaars: “Iemand die nooit rugklachten heeft gehad, ervaart geen probleem. Maar als je inzichtelijk maakt waar klachten door ontstaan, komt er motivatie bij mensen om met ergonomie bezig te zijn.” Pascal Schmeitz, adviseur en fysiotherapeut bij Ergonomiespecialist dat advies en oplossingen levert voor ergonomische werkplekken: “Ik merk dat het lastig doordringt. Er is nog steeds weerstand bij werknemers als het over ergonomie gaat terwijl we allemaal goede ideeën hebben over de juiste inrichting en producten.”

BYOD en flexwerken
Weerstand, en dat terwijl het belang van ergonomie alleen maar toeneemt in dit tijdperk. Bas van der Doelen: “Vitaliteit en duurzaamheid worden steeds belangrijker, maar wat meespeelt is dat individualisering op de werkvloer toeneemt: Bring Your Own Device, letterlijk je eigen spullen meenemen. Soms zijn mensen daar heel uitgesproken in. Daardoor is er een grotere vraag naar maatwerk.”

Alex Rodi, directeur van Backshop, leverancier van ergonomische producten, ziet nog een andere factor die ergonomie belangrijker maakt: “Er is de laatste jaren veel gesneden bij bedrijven, waardoor de werkdruk is toegenomen. Ondanks het besef dat kantoormedewer¬kers meer moeten bewegen, zie je stressgerelateerde klachten toenemen. In de omgang met ergonomie zie ik onderscheid in grotere organisaties en MKB-bedrijven. Bij de eerste groep wordt het serieuzer genomen.” Roelof Larigius, CEO ln2Brands, leverancier en distribu¬teur van ergonomische oplossingen, vult aan: “Daarnaast neemt het flexwerken toe. De uitdaging voor organisaties is de medewerkers op dit vlak goed te faciliteren én te controleren dat er ook daadwerkelijk ergonomisch gewerkt wordt op de thuiswerkplek. Ik spreek regelmatig HRM-professionals die echt in dit spanningsveld zitten.” Pascal Schmeitz: “Daarom vind ik de ontwikkeling dat een stoel aangeeft hoe goed of hoe lang je erop zit, een goede ontwikkeling. Dat zorgt voor bewustwording.” Ergonoom Bas van der Doelen: “Er zijn werkgevers genoeg die voor thuiswerken geen goede faciliteiten regelen. Veel bedrijven zitten nog in oude patronen.” Alex Rodi: “Ik zie het probleem eerder bij de werknemer zelf. Gedrag van de mens kan bijgestuurd worden door bewustwording, maar er wordt inderdaad nog te weinig gefaciliteerd. En dan nog: de medewerker moet bereid¬willig zijn, en dat is hij pas als hij een pijntje krijgt.”

Tom van Maris van BakkerElkhuizen, ontwikkelaar van ergonomische producten voor gezond en efficiënt com¬putergebruik, noemt het beleid van Microsoft als goed voorbeeld: “Microsoft was een van de eerste organisaties, die overgingen op het nieuwe werken, maar het nam ook zijn verantwoordelijkheid op ergonomisch vlak: elke maand workshops voor medewerkers over ergonomie en gezond werken. Zo zorgden ze voor bewustwording. Als een werkgever echt het beste uit zijn mensen wil halen, zorgt hij hiervoor”, aldus Van Maris. Alex Rodi: “Microsoft heeft er beleid op geschreven. Helaas doet het MKB dat niet.” Pascal Schmeitz blijft erbij dat informeren alleen niet genoeg is. “Wellicht is het onhaalbaar, maar ik denk dat iemand letterlijk aan het handje genomen moet worden.” Tom van Maris: “Mensen moeten zich gaan herkennen in bepaalde situaties. En weten wat de factoren zijn die mee¬spelen om fit te blijven: werkomgeving, leeftijd, conditie, privéfactoren. Heel belangrijk dat mensen weten wat de factoren zijn die maken dat je klachten krijgt.”

Bas van der Doelen: “Er is nog een spanningsveld: de relatie werkgever/werknemer verandert: er komen steeds meer ZZP’ers. Die moeten ook geïnformeerd worden door specialisten.” Alex Rodi: “Maar zolang ik nog Arbo-artsen tegenkom die advies geven uit het stenen tijdperk toen er nog geen pc’s waren, loop je tegen een muur aan.”
Moet het niet de werknemer en ZZP’er zelf zijn die verant¬woordelijk is voor een gezonde werkplek?

Roelof Langius van ln2Brands: “De laatste twee jaar zijn een heleboel mensen gedwongen ZZP’er geworden. Die mensen zijn bezig een inkomen te vergaren, niet met gezond werken met de beste spullen. Ik denk dat ZZP’ers de eersten zijn die klachten krijgen. Die functie van be¬wustwording ligt in dit geval bij de overheid. De zelfstan¬dige wordt met aangepaste verzekeringen beschermd, maar stel dan ook middelen beschikbaar om ZZP’ers in ergonomie te begeleiden. Wat een grote organisatie doet voor zijn werknemers, zou de overheid voor ZZP’ers moeten doen. Wellicht een rol voor de Kamer van Koop¬handel?”

Steven Mos van Dataflex, dat producten ontwerpt die ergonomie, technologie en werkplekken met elkaar combineren, ziet in dit kader een goede ontwikkeling: onderwijsinstellingen die ergonomie steeds serieuzer nemen: “Waarom wachten tot iemand tot de arbeidsmarkt is toegetreden? Als student had ik zelf vaak last van mijn rug en een studiegenoot van me ontwikkelde ernstige RSI waardoor hij de studie moest onderbreken. Ik zie het onderwijs daarom als goede plek en het juiste moment om met voorlichting te beginnen. Dat gebeurt al wel maar ook nog te weinig.” Tom van Maris: “Je hoort regelmatig van programma’s waarin laptops gegeven worden, maar geef dan ook tips mee hoe je productiever kunt zijn. Van jongs af aan moet er meer aandacht voor komen.” Pascal Schmeitz:”Elke middelbare school heeft gym en handenarbeid, daar kan een begin gemaakt worden.

De werkgevers
Wanneer er binnen HR-afdelingen van organisaties het besef is dat ergonomie belangrijk is voor het bedrijf, is er nog een andere hobbel te nemen, stelt bedrijfsfysio¬therapeut Paul Hoevenaars. HR, IT en Facilitair vormen een belangrijke driehoek in organisaties die het nieuwe werken omarmen. Maar vaak zijn het gesloten afdelin¬gen: hoe sterk is de HR-man zodat het geregeld wordt bij IT? Het hangt af van de visie van het management, aldus Hoevenaars. Banken en verzekeraars zijn er volgens Hoevenaars doorgaans verder in: “Dat zijn bedrijven die goed doorrekenen wat iets oplevert. Het gaat met horten en stoten, maar over het algemeen mag de werknemer in die sector niet klagen.”

Discussieleider Joost Heessels: “We concluderen dat de grote bedrijven wel aardig bezig zijn maar het MKB wat minder.” Tom van Maris is het daar mee eens: “Als be¬drijven groeien, dan gebeuren er dingen; dan zijn er meer regels nodig. In het MKB zie ik helaas geen enorme trend van aandacht voor gezond werken.” Paul Hoevenaars: “Voor de MKB-medewerker is het inderdaad moeilijker gerealiseerd te krijgen.”

De ergonomie-industrie en kennis

Levert de ergonomie-industrie de producten en dien-sten waar behoefte aan is, wil discussieleider Heessels weten. Fysiotherapeut Paul Hoevenaars vindt van wel. Alex Rodi van Backshop nuanceert: “Er is vraag en er is aanbod. In het verhaal mis ik de kennisfactor waar een schone taak ligt voor producenten, de doorverwijzers en de tussenhandel. Die kennis hoort bij het product: weet hoe je het moet gebruiken en waarom.”

Ergonoom Bas van der Doelen: “Dat ben ik met je eens: de vraag moet gevoed worden door kennis. Bedrijven kopen voor hun medewerkers stoelen die voldoen aan wet en regelgeving , maar of die producten echt passen bij de werkzaamhe¬den van die medewerker wordt vaak niet goed getest . De adviseur hoort zelden terug hoe het in de praktijk bevalt.” Alex Rodi: “We krijgen dagelijkse de vraag om een ergo¬nomische muis omdat iemand een tenniselleboog heeft. Maar dat is vaak maar één element van probleem en oplossing. De integrale aanpak van klachten ontbreekt.” Tom van Maris: “Inderdaad, dan is er een ergonomische muis maar die ligt door de grote toetsenborden te ver weg zodat mensen scheef op de stoel zitten. Dan heb je ook niks aan de juiste stoel. Daarom is een holistische kijk op de werkplek belangrijk; maak profielen van werkplek¬ken, maak werkplekdefinities per soort medewerker. Die gelaagdheid moet erin gebracht worden. Een IT-manager snapt dat wel maar ziet enorme bergen op de weg er¬heen. Toch levert het enorm veel op als je tegen een medewerker zegt: ‘wij hebben over je werkplek nagedacht’. Dat is het onderscheid met de topwerkgevers.” Alex Rodi: “Eigenlijk heel vreemd: de professionele bouwvak¬ker werkt echt niet met een hamer van de Gamma. Maar we zitten wel met miljoenen mensen aan een laptopje en daar gebeurt niks.”

Roelof Langius van ln2Brands: “Klopt, maar hoe zit het dan met de thuiswerkplek? Mag iedereen thuis een kantoorstoel hebben en twee beeldschermen? Ik ken een aantal grote bedrijven die hun kantoor kleiner gemaakt hebben zodat flex- en thuiswerken gestimuleerd worden.” Paul Hoevenaars: “Bij de grote verzekeraar zijn ook thuiswerkplekken goed ingericht.” Roelof Langius: “Mijn ervaring is dat het niet of te weinig gebeurt.”

Joost Heessels: “Tablets zijn steeds meer in zwang. Kun je als industrie de adoptie van die nieuwe devices op de werkvloer bijbenen? Tom van Maris: “Bij gemeentes zie je dat heel veel tablets zijn uitgegeven om mee te werken.” Roelof Langius: “De industrie is het probleem niet, het gaat om de toepassing. De tablet is per definitie geen device om intensief te gebruiken voor je werk. Pak alsje-blieft een gewoon scherm. Veel bedrijven faciliteren het omdat het hip is en omdat mensen zich er belangrijk door voelen zonder te realiseren wat het betekent.” Tom van Maris: “Vanuit IT-afdelingen komt nogal eens de opdracht dat het design van de apparatuur mooi moet zijn.” Steven Mos van Dataflex: “De strekking van het verhaal is dat mensen die zich met ergonomie bezighouden achter de hardwarefabrikanten aanlopen en de problemen die het oplevert op moeten lossen.” Tom van Maris: “We weten dat we in een nichemarkt zitten. IT is conservatief en grootschalig: het moet dunner, lichter, groter. Daar wordt op gefocust en niet echt op de gebruiker. Dat houdt elkaar in een wurggreep en daarom heeft de ergono¬mie-industrie ook bestaansrecht. De werkgever bepaalt uiteindelijk dat hij het beste uit mensen wil halen, en dan gaat het ergonomisch niveau vanzelf omhoog. Maar pak eens een nieuwe Deil-laptop en een van een paar jaar oud; ik zie het verschil niet. Ook bij Apple gaat het om het design en niet altijd om het gebruik.” Roelof Langius: “Laten we daarbij niet vergeten dat het fit voelen op de werkplek meer is dan alleen ergonomische producten: denk aan akoestiek.” Joost Heessels: “Temperatuur, licht, luchtbehandeling horen er dus ook bij.” Paul Hoevenaars: “De combinatie van fysieke en cognitieve facetten op de werkplek, dat is waar ergonomie om gaat. dat kun je niet los zien van elkaar. Ergonomie moet je breed zien.”

Bronvermelding:
Artikel BMA
Tekst: Sef Heldens. Publicatie: K&E februari 2016.

Laat een reactie achter

Your email address will not be published. Required fields are marked *